Democratie
In Trouw van 30 november 2024 schreef Hans Goslinga een opiniestuk
website: https://www.trouw.nl/opinie/voor-onze-democratie-zijn-twee-hoeraatjes-al-genoeg~baaca935/
Het artikel bespreekt de spanning tussen religie, politiek en de liberale democratie, aan de hand van recente uitspraken van VVD-leider Dilan Yesilgöz en de ideologische koerswijziging van voormalig VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali.
Religie in de publieke ruimte
Yesilgöz stelt dat geloof in een vrije samenleving geen controlerende invloed mag hebben op de maatschappij. Zij verdedigt de vrijheid van godsdienst, maar vindt dat religie zich in de privésfeer moet afspelen, niet in het openbare leven. Volgens haar gaat het mis wanneer religie zich organiseert of een politieke dimensie krijgt.
Daarmee staat haar opvatting haaks op de recente positionering van Ayaan Hirsi Ali, die zich tot het christendom heeft bekeerd en pleit voor een politiek actief en mobiliserend christendom. Hirsi Ali ziet het christendom als een krachtig middel om de westerse beschaving te beschermen tegen bedreigingen zoals autoritaire regimes, islamisme en wat zij beschouwt als schadelijke ideologieën van binnenuit, zoals de woke-beweging.
Twee visies, één probleem: beperkte ruimte voor verscheidenheid
Hoewel hun doelen verschillen, delen Yesilgöz en Hirsi Ali volgens de auteur een gemeenschappelijk punt: beide visies bieden in hun kern weinig ruimte voor maatschappelijke en religieuze verscheidenheid. Hirsi Ali stelt een christelijke beschaving voorop, Yesilgöz een seculiere samenleving waarin geloof slechts achter de voordeur mag bestaan.
De auteur plaatst hier tegenover de lange Nederlandse traditie van religieuze en levensbeschouwelijke diversiteit die zichtbaar mag zijn in de publieke ruimte. Die traditie is volgens hem nooit vanzelfsprekend geweest, maar behoort wel tot de kern van het democratisch samenleven.
De politieke erfenis van Hirsi Ali en de VVD
De tekst herinnert aan Hirsi Ali’s periode als VVD-Kamerlid (2003–2006), waarin zij samen met Geert Wilders opriep tot een ‘liberale jihad’ — een strijd om de democratie te beschermen tegen de islam, die zij als onverenigbaar met westerse waarden beschouwde.
Tegelijk wordt erop gewezen dat de VVD in die tijd onder minister Remkes ook stappen zette om religieuze partijen als de SGP te dwingen tot meer gelijkheid, zoals het openstellen van politieke functies voor vrouwen. Volgens de auteur is deze drang naar dwang — het opleggen van liberale normen aan anderen — een blijvend kenmerk binnen het liberalisme van de partij.
Yesilgöz past dus in deze traditie, net als Hirsi Ali destijds. De vraag die de auteur stelt is welke vorm van vrijheid de VVD eigenlijk nastreeft.
Democratische tolerantie onder druk
De auteur benadrukt dat democratie pas werkt als mensen met uiteenlopende overtuigingen — religieus, seculier, ideologisch — elkaar publiekelijk kunnen uitspreken en bevragen. Dat vraagt om een zekere mate van tolerantie, zelfs als dat leidt tot spanningen over groepsdruk of religieuze invloed.
Die spanningen zijn volgens de auteur al decennialang aanwezig, maar dat is niet nieuw of uitzonderlijk. Het is juist een teken van een levende democratie, waarin mensen met verschillende achtergronden leren samenleven en samenwerken.
Vertrouwen in de democratische traditie
De Nederlandse democratie heeft bewezen dat mensen met verschillende opvattingen — of ze nu socialist, christen of orthodox zijn — elkaar kunnen vinden binnen het parlementaire stelsel. Die traditie van het samenleven in verschil wordt tegenover totalitaire alternatieven geplaatst, waarin één visie dominant wordt verklaard en andere worden uitgesloten.
De auteur verwijst ter afsluiting naar schrijver E.M. Forster, die kort na de Tweede Wereldoorlog pleitte voor een bescheiden maar wezenlijke waardering van de democratie: één hoeraatje voor de vrijheid om kritiek te uiten, en één voor de ruimte voor verscheidenheid. Twee hoeraatjes — niet meer — maar wel voldoende.
Kernvraag aan de VVD
Het artikel eindigt met een vraag aan de VVD: blijft de partij trouw aan de democratische traditie van openheid en verscheidenheid, of kiest zij met haar huidige koers onder Yesilgöz voor een richting waarin de ruimte voor andere overtuigingen wordt ingeperkt?
