Porno: hulpmiddel of vervanging van intimiteit?
Tobiah Palm laat zien hoe porno een complexe rol speelt in de seksualiteit van volwassen mannen en vrouwen. Ze legt uit dat het internetporno overal beschikbaar maakt, en dat het vaak een onbewuste autoriteit wordt die verwachtingen en fantasieën vormt. Het is makkelijk te begrijpen waarom iemand, zoals de man van vijftig in haar column, zich schuldig voelt of zijn partner niet wil belasten met vragen over porno: culturele normen en schaamte spelen een grote rol.
Toch wil ik hier een ander perspectief toevoegen. Porno is geen seksualiteit. Het is een mediaproduct, een show met acteurs, die hetzelfde geregisseerd en gechoreografeerd is als een film of een game. Net zoals films je fantasieën vormen, beïnvloedt porno ons brein, vaak op manieren die niet in lijn zijn met echte intimiteit of wederkerige seksuele beleving. Het probleem is dat veel mensen, van jong tot oud, dit mediaproduct gebruiken als vervanging voor echte seksuele ervaring. Ze leren over seks via beeld, maar missen de uitwisseling, de aanraking, de empathie en het spel van geven en ontvangen.
Pornografie is voor veel mensen geen echte seksuele beleving, maar een hulpmiddel om een korte tijdelijk beleving van voldoening of zelfwaarde te ervaren. Vooral mensen met een onzeker zelfbeeld gebruiken porno om zich even “goed genoeg” te voelen, omdat hun eigen innerlijke bron van genot of zelfvertrouwen niet beschikbaar lijkt. Jan Geurtz zou dit kaderen als een symptoom van identificatie met het ego: het zoeken van geluk of bevrediging buiten jezelf, in prikkels van buitenaf, wat op korte termijn verlichting geeft maar geen echte vervulling of intimiteit. Eigenlijk hetzelfde als een baby die de borst van zijn moeder krijgt. Porno kan zo een tijdelijke ontsnapping worden, maar vervangt nooit het kennen, aanraken en ontmoeten van een ander, noch het leren vertrouwen op je eigen verlangens en levenskracht.
Het is triest dat veel jongeren hiermee hun seksuele vorming beginnen en daardoor steeds meer externe prikkels nodig hebben om opgewonden te raken. Hun brein programmeert zich op snelle, externe prikkels, waardoor steeds intensere beelden nodig zijn om opgewonden te raken. Dit leidt vroeg tot afhankelijkheid van porno en kan zelfs al jong medicatie vereisen om seksuele respons te behouden. Het effect is dubbel: het ondermijnt zelfvertrouwen en verkleint de kans dat iemand echt leert luisteren naar zijn eigen lichaam of dat van een partner.
Het is triest dat de impact van pornokijken door mannen op hun partners diepgaand en vaak pijnlijk is. In mijn praktijk hoor ik regelmatig dat vrouwen gaan geloven dat hun lichaam niet goed genoeg is, dat ze tekortschieten, dat ze niet “goed genoeg” in bed zijn. Sommigen grijpen zelf naar porno, in een poging te leren wat van hen verwacht wordt. Het is schrijnend: porno gaat zelden over de ander, het gaat over het eigen negatieve zelfbeeld dat voor een paar seconden wordt opgevrolijkt door een shotje endorfine bij het orgasme. En toch denken vrouwen dat het over hén gaat, alsof zij iets missen of verkeerd doen — terwijl het in werkelijkheid een spiegel is van de onzekerheden en verlangens van de kijker. Het is een trieste dynamiek die stilte, schaamte en onbegrip creëert, juist daar waar intimiteit en vertrouwen zouden moeten groeien.
In mijn visie gaat gezonde seksualiteit over aanwezigheid, wederkerigheid en aandacht. Seks is iets dat gedeeld wordt, waarin het lichaam kan geven én ontvangen, zonder schaamte of prestatiedruk. Beeldmateriaal kan fantasie voeden, maar mag nooit de plaats innemen van ontmoeting, intimiteit en wederkerig genot. Wanneer we dat onderscheid maken, kunnen we porno een context geven: het is een hulpmiddel, geen vervanging van seksuele ervaring.
Misschien is dat wel de grootste uitdaging van onze tijd: leren dat echte seksualiteit ontstaat in het contact met een ander en met jezelf, en dat hulpmiddelen, media of beelden daar hooguit een aanvulling op zijn, nooit een substituut.
Verwijzing – Dat seksualiteit een vaste plek krijgt in een landelijke krant stemt me hoopvol. Het is een gesprek dat vraagt om meerdere stemmen, en vanuit mijn eigen ervaring en kennis draag ik daar graag aan bij — soms met instemming, soms met verdieping. Deze column is geschreven als reflectie op: Tobia Palm: ‘Mag ik porno kijken?’, vraagt een man van vijftig‘, op 1 november 2025
