De toren van menselijke overmoed en de technocratische illusie van god zijn

Het verhaal van de Toren van Babel is kort maar krachtig: de mensheid spreekt één taal, werkt gezamenlijk en bouwt een toren die tot de hemel reikt. Het is een daad van ultieme ambitie en overmoed: de mens wil goddelijke macht evenaren, zichzelf verheffen boven de natuurlijke orde. God verstoort dit plan door hun taal te verwarren en hen te verspreiden. Het resultaat is chaos, fragmentatie en het verlies van het oorspronkelijke collectieve project.

De toren van Babel – Genesis 11: 1-
1 Heel de aarde had één taal en eendere woorden.
2 En het gebeurde, toen zij naar het oosten trokken, dat zij een vlakte in het land Sinear vonden. Daar gingen zij wonen.
3 En zij zeiden allen tegen elkaar: Kom, laten wij kleiblokken maken en die goed bakken! En de kleiblokken dienden hun tot steen en het asfalt diende hun tot leem.
4 En zij zeiden: Kom, laten wij voor ons een stad bouwen, en een toren waarvan de top in de hemel reikt, en laten we voor ons een naam maken, anders worden wij over heel de aarde verspreid!
5 Toen daalde de HEERE neer om de stad en de toren te zien die de mensenkinderen aan het bouwen waren,
6 en de HEERE zei: Zie, zij vormen één volk en hebben allen één taal. Dit is het begin van wat zij gaan doen, en nu zal niets van wat zij zich voornemen te doen, voor hen onmogelijk zijn.
7 Kom, laten Wij neerdalen en laten Wij hun taal daar verwarren, zodat zij geen van allen elkaars taal zullen begrijpen.
8 Zo verspreidde de HEERE hen vandaar over heel de aarde, en zij hielden op met het bouwen van de stad.
9 Daarom gaf men haar de naam Babel, want daar verwarde de HEERE de taal van heel de aarde, en vandaar verspreidde de HEERE hen over heel de aarde.

Wat probeert dit verhaal ons te laten zien? Het is een spiegel van menselijke overmoed, een waarschuwing voor de gevaren van het overschrijden van de grenzen van de menselijke maat. Wanneer de mens denkt dat hij alles kan beheersen en creëren, vernietigt hij in feite zijn eigen fundament: verbinding, wijsheid, context en menselijkheid.

Vandaag zien we dit patroon terugkeren, niet in stenen torens, maar in technocratische systemen. De moderne mens denkt dat hij God kan zijn: dat hij de aarde volledig kan beheersen, het klimaat kan modelleren, economieën kan optimaliseren, data kan verzamelen, gedrag kan sturen en technologie kan centraliseren. Net als de bouwers van Babel denkt de technocratie dat controle, eenheid en schaalbaarheid de ultieme doelen zijn. En net als toen, leidt dit tot fragmentatie, blindheid en verlies van menselijke maat.

De kernsymboliek van Babel

Ambitie versus menselijke maat
De Toren van Babel laat zien dat menselijke ambitie een grensoverschrijdend karakter kan hebben. Wanneer de mens denkt dat hij alles kan beheersen — de natuur, de kosmos, het leven zelf — verliest hij de menselijke maat. Ambitie alleen is niet gevaarlijk, maar wanneer deze ambitie geen rekening houdt met natuurlijke, ethische of spirituele grenzen, wordt elk groot project instabiel. De toren valt niet door externe vijanden; hij valt omdat hij de fundamentele wetten negeert die het menselijke en het natuurlijke overstijgen. In moderne termen: technocratische systemen die denken alles te kunnen centraliseren en beheersen, bouwen torens die intellectueel indrukwekkend lijken, maar moreel en ecologisch instabiel zijn.

Eenheid versus verdeeldheid
In het oorspronkelijke verhaal sprak iedereen één taal en werkte iedereen met één intentie. Die eenheid maakte samenwerking mogelijk, maar legde ook een kwetsbaarheid bloot: overmoedige eenheid zonder grenzen leidt tot collectieve blindheid. God verwart de taal en verspreidt de mensen, waardoor eenheid verandert in fragmentatie. De spiegel voor vandaag: moderne systemen die centraliseren en standaardiseren — denk aan AI, wereldwijde databanken, economische modellen — lijken efficiënt, maar creëren juist verdeeldheid en verwarring. De context, nuance en lokale wijsheid gaan verloren, en wat een collectief doel had moeten zijn, verandert in gefragmenteerde controle die niets van de oorspronkelijke menselijkheid behoudt.

De spiegelfunctie van het verhaal
Babel is een waarschuwing: intellectuele of technologische grootsheid is geen bescherming tegen zelfdestructie. Overmoed leidt altijd tot chaos, zelfs als het indrukwekkend lijkt. Het verhaal laat zien dat de mens, wanneer hij denkt “God te kunnen zijn”, zijn eigen fundament vernietigt: verbinding, ethiek en menselijke maat verdwijnen. Het systeem kan groot, complex en briljant lijken, maar zodra de grenzen van de natuurlijke orde worden overschreden, stort het in. De spiegel is helder: technocratische illusies van almacht leiden tot fragmentatie en zelfdestructie, net zoals de toren instortte toen zijn menselijke bouwers de natuurlijke grenzen overschreden.

De psychologische en sociale dynamiek van torenbouw

Wat drijft mensen om ‘hemelhoog’ te bouwen?
De toren van Babel symboliseert de menselijke drang om groots te zijn, om iets blijvends te creëren dat de beperkingen van het dagelijks leven overstijgt. Psychologisch gaat het om meer dan ambitie: het is een diepgeworteld verlangen naar erkenning, macht en prestige. De maatschappij, het collectief, zoekt bevestiging van zijn waarde via indrukwekkende prestaties, terwijl individuen hun status en invloed willen vergroten. Het bouwen van de toren is zowel een spiegel van collectieve trots als van persoonlijke overmoed.

Macht, controle en veiligheid
Het streven naar een toren weerspiegelt ook het verlangen om controle te verwerven over de omgeving: als de toren groot genoeg is, lijkt men de natuurlijke orde en zelfs het lot te kunnen beheersen. In deze illusie wordt veiligheid gekoppeld aan dominantie; men denkt dat hoe hoger, hoe beter beschermd tegen onzekerheid en chaos. Psychologisch biedt het een gevoel van zekerheid en grip, terwijl het in werkelijkheid een kwetsbare constructie creëert die instort zodra interne grenzen worden overschreden.

De illusie van het scheppen van goddelijke orde
Babel laat zien dat de mens vaak de illusie heeft goddelijke macht te bezitten: het recht om wetten, systemen en zelfs natuurkrachten naar eigen hand te zetten. Het is een diep archetypische drang om schepper te zijn, maar zonder de wijsheid of nederigheid die werkelijke schepping vereist. In de toren wordt de hemel bereikbaar geacht door menselijke techniek en intellect, maar de natuurlijke en spirituele grenzen worden genegeerd, waardoor overmoed de basis vormt van zelfdestructie.

Vertaling naar moderne systemen
Deze dynamiek herhaalt zich vandaag in technocratie, AI, economische monopolies en globalistische systemen. Ook nu wordt grootsheid nagestreefd door centralisatie, standaardisatie en controle over systemen die groter zijn dan de menselijke maat. AI wordt bijvoorbeeld ontwikkeld om voorspelbaarheid, efficiëntie en beheersing te maximaliseren, terwijl menselijke nuance, ethiek en lokale context verdwijnen. Economische machtsblokken bouwen hun torens van invloed en rijkdom, ogenschijnlijk stabiel, maar fragiel omdat ze natuurlijke en sociale grenzen negeren.

Gevaren van deze dynamiek
De psychologische drang naar torenbouw heeft concrete gevaren: verlies van menselijkheid, vervreemding van ethiek, ontkenning van sociale en ecologische grenzen. Net zoals de toren instortte door overmoed, leidt moderne technocratie tot fragmentatie, zelfdestructie en onzichtbare schade aan samenleving en natuur. De spiegel is onverzettelijk: wanneer de menselijke maat wordt overschreden, leidt het streven naar grootsheid altijd tot verlies van fundament, zowel innerlijk als collectief.

Technocratie als moderne Babel

Wat is technocratie?
Technocratie is een bestuurs- en organisatiemodel waarin technisch-wetenschappelijke experts, algoritmen en data de leidende rol hebben in het nemen van beslissingen over samenleving, economie en milieu. Het vertrouwen in meetbare resultaten, efficiëntie en voorspelbare uitkomsten staat boven menselijke ervaring, context of ethiek.

De parallel met Babel
Net zoals de bouwers van de toren dachten dat ze de hemel konden bereiken en de natuur konden overstijgen, geloven moderne technocraten dat alles kan worden gemeten, gecontroleerd en geoptimaliseerd. Er is een overtuiging dat menselijke intelligentie en technologie de grenzen van de werkelijkheid kunnen overstijgen, en dat systemen volledig voorspelbaar en beheersbaar zijn.

Voorbeelden van de moderne torenbouw
– Klimaatengineering: grootschalige ingrepen in ecosystemen en atmosfeer met het idee dat natuur volledig herleidbaar is tot formules en modellen.
– AI‑controle: algoritmen die menselijke beslissingen vervangen, variërend van gezondheidszorg tot sociaal beleid, waarbij nuance en context verdwijnen.
– Genetische manipulatie: het ingrijpen in fundamenten van leven met de illusie van beheersing over biologische processen.
– Mega-infrastructuur: steden, datacenters en industriecomplexen die groot, efficiënt en technologisch dominant zijn, maar vaak de menselijke schaal en ecologische grenzen negeren.

Het risico van deze moderne toren
Door alles te centraliseren, standaardiseren en beheersen verliezen we de menselijke maat, diversiteit en collectieve wijsheid. Net als bij Babel creëert de illusie van totale beheersing fragiele systemen: een misrekening kan leiden tot instorting, sociale ontwrichting of ecologische schade. Technocratie belooft vooruitgang, maar negeert dat echte stabiliteit en menselijke ontwikkeling altijd geworteld zijn in evenwicht, flexibiliteit en respect voor natuurlijke en sociale grenzen.

Het verlies van menselijke maat

De menselijke maat is de kern van onze samenleving: het stelt ons in staat empathie te voelen, context te begrijpen en moreel te handelen. Het is het vermogen om te weten wat passend is, wanneer een interventie te ver gaat, en welke gevolgen onze handelingen hebben op mensen, gemeenschappen en het milieu.

Wanneer deze maat wordt overschreden, ontstaan ernstige gevolgen. Individuen en groepen raken ontmenselijkt, beslissingen verliezen hun morele ondergrond, en sociale ongelijkheid groeit. Ecologische grenzen worden genegeerd, systemen raken overbelast, en psychologische druk op mensen neemt exponentieel toe. Het overschrijden van menselijke maat betekent dat efficiëntie en technische beheersing boven wijsheid en ethiek worden gesteld.

De toren van Babel dient hier als metafoor: hoe hoger men bouwt zonder rekening te houden met het fundament, hoe groter het risico van instorting. Het intellectueel indrukwekkende bouwwerk — of het nu een toren van baksteen of een modern technologisch systeem is — kan slechts zo stabiel zijn als het fundament van menselijke maat, wijsheid en respect voor natuurlijke grenzen. Overschrijding leidt uiteindelijk tot zelfdestructie, sociaal lijden en verlies van menselijkheid.

De spiegelfunctie van Babel en technocratie: overmoed leidt tot zelfdestructie

Het verhaal van Babel functioneert als een spiegel voor de menselijke geest en onze sociale systemen. Overmoed, gecombineerd met collectieve ambitie, kan indrukwekkende prestaties opleveren — technisch, intellectueel, organisatorisch. Maar zodra de grenzen van menselijke maat, ethiek en natuurlijke orde worden overschreden, verandert kracht in kwetsbaarheid. De toren van Babel is niet slechts een mythe; het is een waarschuwing dat systemen die hun fundament in menselijke wijsheid verliezen, instorten.

Moderne technocratieën weerspiegelen deze dynamiek. Wanneer samenleving, economie, technologie en milieu worden ontworpen vanuit de illusie dat alles beheersbaar en voorspelbaar is, ontstaat een fragiel bouwwerk. Mega-infrastructuren, algoritmen die menselijk gedrag sturen, grootschalige genetische ingrepen — alles lijkt efficiënt en briljant op papier, maar elk van deze systemen verliest stabiliteit zodra menselijke maat en context verdwijnen. Diversiteit, intuïtie, culturele wijsheid en lokale kennis worden uitgewist, waardoor de samenleving kwetsbaar wordt voor crises, sociale spanning en ecologische instabiliteit.

De spiegelfunctie van Babel laat zien dat overmoed altijd een prijs heeft. Zelfs als iets intellectueel bewonderenswaardig lijkt, kan het sociale, psychologische en ecologische fundament ondermijnen. Zoals de taal werd verwart en mensen verspreid, zo fragmenteren moderne systemen zodra ze de grenzen van menselijke wijsheid en natuurlijke orde negeren. Het is een waarschuwing dat technische beheersing nooit een vervanging kan zijn voor het diepe inzicht dat voortkomt uit menselijkheid, ethiek en respect voor het leven zelf.

De les van Babel

Hier is de afsluitende alinea, diepgaand en glashelder uitgewerkt:

---

De les van Babel: grenzen erkennen in een technocratische wereld

Het ingrijpen van God in het verhaal van Babel — de verwarring van taal en de verspreiding van de mensen — is symbolisch: het markeert de grens van menselijke ambitie. Het is een correctief mechanisme dat laat zien dat wanneer mensen proberen de hemel te bereiken met eigen kracht, buiten hun menselijke maat en wijsheid om, fragmentatie, chaos en verlies van verbinding het gevolg zijn. De toren mag intellectueel indrukwekkend lijken, maar zonder besef van grenzen en onderlinge afhankelijkheid stort elk bouwwerk in.

Voor onze tijd vertaalt dit zich naar technocratie: systemen van absolute controle, centralisatie en standaardisatie, hoe briljant ook ontworpen, zijn gevaarlijk zolang ze losstaan van ethiek, cultuur, menselijke waarden en de wijsheid van natuurlijke orde. Klimaatengineering, AI‑algoritmen, genetische manipulatie en megainfrastructuren zijn moderne torens die onze menselijke maat oprekken. Net als Babel kunnen ze innovatie en vooruitgang brengen, maar ze dragen het risico in zich om sociale, ecologische en psychologische fundamenten te destabiliseren.

De les is helder: ambitie is waardevol, maar menselijkheid, context en respect voor grenzen zijn essentieel. Technocratie mag meten, plannen en verbeteren, maar alleen in dialoog met ethiek, natuur en cultuur kan ze bijdragen aan duurzame vooruitgang. Waar we de menselijke maat verliezen, verliezen we uiteindelijk onszelf. De spiegel van Babel toont dat echte kracht niet ligt in het beheersen van alles, maar in het kennen van onze grenzen en handelen vanuit wijsheid.

De moderne toren van Babel: we zijn al midden in de bouw

We leven niet in een tijd waarin de toren van Babel nog kan worden voorkomen. De toren is allang in aanbouw. Elke beslissing die natuurwetten tart, elke technologie die het milieu of sociale structuren overschrijdt, elke economie die menselijke maat negeert, voegt een nieuwe laag toe.

Alle natuurlijke systemen — klimaat, biodiversiteit, water- en voedselcycli — zijn inmiddels beïnvloed door menselijk ingrijpen. De aarde wordt niet langer beleefd als partner of context, maar als grondstof, speelveld en controleerbaar systeem. De toren groeit met een snelheid en omvang die geen precedent kent in de menselijke geschiedenis.

Technocratie, AI, genetische manipulatie, mega-infrastructuur en globale markten zijn de moderne bakstenen. We meten, sturen en optimaliseren, maar vergeten dat funderingen altijd grenzen kennen. Net als in het Bijbelse verhaal kan een fundament dat natuurlijke, sociale en ethische wetmatigheden negeert, uiteindelijk instabiel worden.

De spiegel die Babel ons toont, is daarom niet hypothetisch: we zien nu de gevolgen van menselijke overmoed in real time. De toren van ambitie, controle en centralisatie tast de menselijke maat aan, verwaarloost diversiteit en context, en ondermijnt zowel ecologische als sociale systemen.

Er is geen terugkeer naar onschuld of preventie; er is alleen bewustzijn van de toren die we bouwen. Het enige wat we kunnen doen, is de processen begrijpen, de patronen zien en manieren zoeken om de menselijke wijsheid, ethiek en veerkracht zo veel mogelijk te bewaren binnen een onvermijdelijk groeiend bouwwerk.

God brengt chaos: de ramp als spiegel van menselijke overmoed

De Toren van Babel is geen sprookje. Het is een systeembeschrijving van wat er gebeurt wanneer de mens zijn menselijke maat verliest. Toen de mensen één taal spraken en één intentie deelden om een toren te bouwen die tot de hemel reikte, zagen ze zichzelf als scheppers. Ze waren de goden van hun eigen wereld. En toen kwam de breuk: taal werd verwarrend, samenwerking viel uiteen, de toren bleef onaf, en de mens werd verspreid over de aarde.

Dit verhaal vertelt één eenvoudige waarheid: overmoed zonder begrenzing leidt onvermijdelijk tot chaos. God brengt deze chaos niet als straf in de morele zin, maar als correctie van een systeem dat zijn eigen grenzen negeert. De ramp is de breuk die nodig is om het overschrijden van grenzen zichtbaar te maken. De toren stort niet in omdat het “fout” is, maar omdat het te hoog en te uniform is gebouwd, op fundamenten die de menselijke maat overschrijden.

Chaos als noodzakelijk middel
In onze tijd wordt dit verhaal opnieuw geschreven. De technocratie, met haar AI, klimaatengineering, economische monopolie en genmanipulatie, is de moderne toren van Babel. Alles wordt gemeten, gecontroleerd en geoptimaliseerd. De illusie heerst dat technologie ons alles kan geven: beheersing over milieu, economie, gezondheid, en zelfs over de menselijke geest.

Maar net als bij de oude toren, kan geen enkel systeem de grenzen van complexiteit en natuurlijke wetten overstijgen. Er komt een moment dat chaos ingebouwd wordt in het systeem zelf. Rampen zijn niet willekeurig: ze zijn de natuur, de realiteit en de logica van het leven die terugkaatst op menselijke arrogantie. Klimaatinstabiliteit, pandemieën, economische instortingen, sociale fragmentatie — dit zijn de moderne taalverwarringen van Babel, een inspanningsbreuk die duidelijk maakt dat de toren te hoog is gebouwd.

Rampen als spiegel van zelfdestructie
Chaos is confronterend. Het vernietigt wat we gewend zijn en laat niets ongemoeid: infrastructuren, instituties, ecosystemen, psychologische en sociale structuren. En precies daar ligt de spiegel: het is geen persoonlijke fout, het is een systemische correctie. Wie denkt dat menselijke vaardigheid of technologie dit kan ontwijken, negeert dat de natuur en de realiteit geen domein van menselijke overmoed zijn.

Een ramp laat zien hoe fragiel menselijke controle werkelijk is. Terwijl wij bezig zijn systemen te centraliseren, te standaardiseren, en alles naar onze hand te zetten, groeit het risico dat we onze eigen fundamenten vernietigen. Onze luxe, onze routine, onze comfortzone — alles houdt ons gevangen in de illusie dat de toren veilig staat. Maar chaos is onvermijdelijk wanneer de menselijke maat genegeerd wordt.

De functie van de ramp
Gods ingrijpen in Babel laat zien dat de breuk noodzakelijk is om te overleven: niet de toren zelf, maar het besef van grenzen redt ons. Het is een harde les: te vroeg beseffen we het niet, te laat is desastreus. De ramp corrigeert, scheidt, verspreidt en geeft de mens een kans om opnieuw te beginnen, ditmaal met respect voor grenzen, diversiteit en menselijke maat.

In moderne termen: systemen zullen falen, economische en technologische torens zullen hun breukmoment bereiken. Het is een onontkoombaar moment van chaos, bedoeld om de illusie van controle, macht en almacht te doorbreken. De vraag is niet óf, maar wanneer. En de enige echte vraag die overblijft is: leren we iets van die breuk? Of bouwen we opnieuw, blind voor de lessen van de chaos?

KORTOM: De toren wordt al gebouwd. Preventie is voorbij; de menselijke maat is overschreden, systemen zijn te groot, te uniform en te machtig geworden. Correctie komt, en correctie voelt als ramp. Historisch, psychologisch en systemisch gezien is vaak een breuk nodig: taal valt uiteen, samenwerking faalt, instituties verliezen coherentie. Dat is geen straf, geen moreel oordeel — dat is natuurwet. Totale vernietiging van mensheid of aarde is niet noodzakelijk, maar instorting van dominante systemen is onvermijdelijk. De echte vraag is niet óf de toren zal vallen, maar wie zich positioneert tijdens de breuk, wie menselijke maat, relationele wijsheid en begrenzing boven schaal, abstractie en controle stelt. Er is geen utopie, geen technologische fix; er is slechts één uitweg: bewuste deschaling binnen de onvermijdelijke chaos, leren leven in, naast en na de breuk, en voorkomen dat we opnieuw Babel bouwen. Babel eindigt altijd. De vraag is alleen: wie leert vóórdat hij opnieuw begint te bouwen?

Mijn deelname: ik neem mijn eigen verantwoordelijkheid. Herstel de menselijke maat in mijzelf: voed mijn lichaam, mijn ziel en mijn geest, en luister aandachtig naar wat ze mij vertellen. Ik kijk niet weg voor de chaos of de druk van systemen, maar durf vragen te stellen op mijn terrein, in mijn omgeving, waar ik invloed heb. Ik besteeds tijd en geld om mijn bewustzijn actief te ontwikkelen, door persoonlijke groei, zelfreflectie en het oefenen van wijsheid in dagelijkse keuzes. Dit is mijn bijdrage: ik kan niet de toren stoppen, maar wél mens blijven temidden van de bouw ervan.

KORTOM

De Toren van Babel is voor mij meer dan een verhaal uit de Bijbel: het is een glasheldere spiegel voor de gevaren van menselijke overmoed en de illusie van technocratische almacht. Samenlevingen die deze lessen negeren, verliezen langzaam hun menselijkheid, hun verbondenheid met elkaar en met de aarde, en hun vermogen om in harmonie met natuurlijke en sociale systemen te leven.

Het verhaal nodigt uit tot bescheidenheid en waakzaamheid, maar ook tot actie: grenzen erkennen, menselijke maat bewaren, diversiteit en context respecteren, en technologie inzetten als hulpmiddel, niet als god. Uiteindelijk ligt de sleutel bij onszelf: bewust leven, luisteren naar lichaam, ziel en geest, en wijsheid ontwikkelen in onze dagelijkse keuzes. Dat is de enige manier om te bouwen zonder opnieuw een toren te creëren die ons uiteindelijk zal breken.

Babel eindigt altijd, maar wie nu luistert, bouwt voort met wijsheid in plaats van overmoed — en voorkomt dat de volgende toren ons weer zal breken.

---

Het Sprookje van de Hemelhoogse Toren

Er was eens een land waar de mensen één taal spraken, en één groot verlangen in hun hart droegen: ze wilden een toren bouwen die de hemel raakte. Niet omdat ze God wilden uitdagen, maar omdat ze dachten dat zij alles konden beheersen: het weer, de aarde, het water en de wind.

Dag en nacht werkten ze, steen op steen, machine op machine. Ze bouwden sneller, hoger, slimmer. Hun toren glinsterde als metaal en glas, en men zei dat de toren zelf een stem had, omdat hij alles registreerde wat de mensen deden.

Maar na verloop van tijd vergaten de mensen iets wezenlijks: hun eigen maat. Hun handen waren moe, hun ogen vermoeid, hun harten vol angst en ongeduld. De toren nam meer en meer bezit van hun leven. De wind die ooit door de bomen fluisterde, klonk nu als sirenes die waarschuwden.

Toen gebeurde het: de toren begon te trillen. De mensen, gewend aan hun machines en cijfers, dachten dat het een klein probleem was dat opgelost kon worden met nog meer berekening en controle. Maar het trillen werd heviger, de stenen scheurden en de machines staakten. Toen sprak de wind, en de regen, en de bliksem — en de toren brak in stukken.

Plotseling konden de mensen elkaar niet meer verstaan. Hun taal viel uiteen, hun plannen waren niet langer coherent. Sommigen renden in paniek rond, anderen huilden. Wat ze hadden gedacht te beheersen, beheerst hen nu.

Maar niet alles ging verloren. In de ruïnes ontdekten de mensen iets wat ze lang vergeten waren: hun eigen lichamen, hun eigen gedachten, hun eigen harten. Ze merkten dat ze nog konden luisteren — naar de wind, naar de bomen, naar elkaar, en naar zichzelf.

Langzaam, steen voor steen, herbouwden ze iets nieuws. Geen toren die de hemel raakte, maar huizen, tuinen, bibliotheken en pleinen die hun menselijke maat respecteerden. Ze leerden dat wijsheid niet in hoogtes of cijfers zit, maar in het luisteren, het vragen durven stellen, en in het erkennen van grenzen.

En zo leefden ze voort: niet perfect, niet almachtig, maar met hun menselijke maat hersteld, en met de wetenschap dat elke toren die hen weer te hoog doet dromen, opnieuw zal wankelen — tenzij ze eerst hun hart, hun ziel en hun verstand raadplegen.

Lees verder: het-sprookje-van-de-toren-die-de-hemel-raakt/