Seksualiteit als verkiezingsprogramma

In haar column ‘Seks volgens Tobiah’ van 5 maart in Trouw bespreekt Tobiah Palm het nieuwe boek Rechts verpest onze seks van schrijver Daan Borrel. Het uitgangspunt van dat boek is dat onze seksualiteit niet alleen een privézaak is, maar ook gevormd wordt door politieke en economische omstandigheden.

Volgens Palm stelt Borrel dat steeds meer mensen minder seks hebben, dat jongeren zich eenzamer voelen en dat daten moeilijker wordt. Dat zijn volgens haar geen individuele problemen, maar collectieve. Politiek speelt daarin een rol.
Een belangrijk deel van haar analyse gaat over het beeld van seks dat in cultuur en media overheerst: seks als penetratie tussen man en vrouw – de bekende ‘piv-seks’ (penis-in-vagina). Daardoor, zegt Borrel, wordt seksualiteit vaak een manier om identiteit te bevestigen (“ik ben aantrekkelijk”, “ik ben een echte man”) in plaats van een ontmoeting tussen twee mensen.
Zij stelt daar een bredere visie op erotiek tegenover: erotiek als tinteling, sensualiteit en intimiteit. Als het genot van een lichaam, een blik, een aanraking of een onverwachte ontmoeting.
Maar om dat soort ervaringen te laten ontstaan, zegt Borrel, moet er ook een vrije en toegankelijke openbare ruimte zijn. Minder gesloten cafés, betaalbare festivals, tijd om te leven en elkaar te ontmoeten. Volgens haar heeft jarenlang neoliberaal beleid – kort gezegd: rechts beleid – juist die ruimte verkleind.
Daarom luidt haar conclusie: wie betere seks wil, moet ook anders stemmen.

Appels, peren en politiek

Dat seksualiteit niet losstaat van de wereld om ons heen, is moeilijk te ontkennen. Stress, werkdruk, geldzorgen of sociale isolatie beïnvloeden relaties en verlangen. Ook de kwaliteit van de plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, heeft invloed op hoe samenlevingen functioneren.
In die zin is het interessant dat Borrel seksualiteit niet alleen als privézaak ziet.

Maar in de redenering worden, wat mij betreft, verschillende dingen door elkaar gehaald.
Economische druk, kapitalistische marketing, schoonheidsidealen, pornografie, patriarchale patronen en politieke partijen worden in één analyse samengebracht. Daardoor lijkt het alsof ze allemaal dezelfde oorzaak hebben en dezelfde oplossing.
Dat maakt de verklaring overzichtelijk, maar ook buitengewoon simplistisch.
Want als jongeren minder daten, kan dat net zo goed te maken hebben met datingapps, veranderende omgangsvormen, angst voor afwijzing of het verdwijnen van langdurige relaties als cultureel ideaal. Als mensen zich onzeker voelen over hun lichaam, heeft dat niet alleen met economie te maken, maar ook met media, sociale vergelijking en persoonlijke kwetsbaarheid.
Niet alles wat in de cultuur schuurt, laat zich, mijns inziens, vertalen in een stemadvies.

De paradox in het betoog

Er zit bovendien een opmerkelijke spanning in het verhaal van Tobiah Palm en Daan Borrel
Enerzijds wordt gezegd dat onze cultuur seksualiteit vernauwt tot één script: penetratie tussen man en vrouw (PIV-seks).
Anderzijds wordt de oplossing gezocht in politieke structuren en economische hervormingen.
Maar seksuele scripts ontstaan niet alleen uit beleid. Ze ontstaan vooral uit cultuur, verbeelding, opvoeding en persoonlijke ervaring.
De vraag hoe mensen elkaar werkelijk ontmoeten – lichamelijk en emotioneel – laat zich moeilijk oplossen via wetten, subsidies of verkiezingen. Alsjeblieft niet.
Politiek kan voorwaarden scheppen voor een leefbare samenleving. Maar ze kan geen intimiteit organiseren.

Wat seksualiteit werkelijk vraagt

Interessant genoeg raakt Borrel in haar beschrijving van erotiek een wezenlijk aspect van menselijke intimiteit. Wanneer zij erotiek omschrijft als een tinteling, een blik of een onverwachte ontmoeting, wijst ze op dimensies van ervaring die zich niet laten plannen of produceren. Erotiek manifesteert zich juist in aandacht, aanwezigheid en de gedeelde ruimte tussen twee mensen. Naarmate deze ruimte herhaaldelijk en bewust wordt betreden, ontstaat een cumulatieve verdieping die het samenzijn betekenisvol verrijkt.

Dit vereist geen ideologie, maar een subtiele gevoeligheid voor elkaar. Het is die wederzijdse trouw en verdieping – een consistente aanwezigheid bij elkaar – die in de meeste columns van Tobiah grotendeels ontbreekt. Het gaat niet om politieke identiteit of maatschappelijke categorieën, noch om normen en waarden, maar om het vermogen om de eigen rol tijdelijk los te laten, precies zoals Borrel zelf suggereert.

Seksualiteit begint op deze manier vaak pas: niet in identiteit, niet in ideologie, maar in ontmoeting en in de verdiepende herhaling van die ontmoeting.

De grens van politiek

Het is verleidelijk om grote maatschappelijke problemen in politieke termen te verklaren. Dat geeft een duidelijke vijand en een duidelijke oplossing.
Maar seksualiteit is een van de meest persoonlijke en kwetsbare dimensies van het menselijk bestaan. Ze raakt aan verlangen, onzekerheid, intimiteit, uitwisseling van liefde en vertrouwen.
Die lagen laten zich niet reduceren tot links of rechts.
Een samenleving kan cafés subsidiëren, festivals betaalbaar maken of werkdruk verminderen – allemaal zinvolle doelen. Maar zelfs in een perfecte economie blijft de vraag bestaan hoe mensen werkelijk met elkaar omgaan.
Seksualiteit wordt niet alleen gevormd door structuren.
Ze wordt gevormd door mensen.

Ergens ben ik verbijsterd dat Tobiah zo’n boek onder het voetlicht brengt, terwijl er in onze samenleving nog steeds zoveel onkunde bestaat over seksualiteit. Te veel mensen leren hun seksuele kennis via porno, waarin intimiteit en ontmoeting worden vervangen door scripts van prestatie, uiterlijk en consumptie en beperkt tot de kijktijd van 10 minuten. Die vervanging creëert verwachtingen die weinig te maken hebben met echte verbinding of wederkerigheid. Terwijl Borrel pleit voor politieke structuren en economische voorwaarden, vergeten we dat de kern van seksuele ervaring juist niet te organiseren valt: die ligt in de aandacht, het wederzijds respect en de herhaalde , verdiepende ontmoeting met een ander. Het gevaar is dat we sociale en politieke analyses gebruiken om iets te verklaren dat zich in wezen tussen mensen afspeelt, en zo de persoonlijke en wezenlijke dimensie van erotiek en intimiteit onderschatten.

Seks volgens Tobiah

Ik lees de column van Tobiah Palm met interesse, juist omdat ze onderwerpen aansnijdt die vaak onbesproken blijven. Seksualiteit verdient een plek in het publieke gesprek.
Maar wanneer dat gesprek meteen in politieke kampen wordt verdeeld, verliezen we iets van de complexiteit van het onderwerp.
Want uiteindelijk gaat seksualiteit niet alleen over systemen of beleid.
Ze gaat over iets veel eenvoudigers en tegelijk veel moeilijkers: de ontmoeting tussen twee mensen die elkaar werkelijk durven zien.
En dat laat zich door geen enkele politieke stroming volledig verklaren.

Verwijzing – Dat seksualiteit een vaste plek krijgt in een landelijke krant stemt me hoopvol. Het is een gesprek dat vraagt om meerdere stemmen, en vanuit mijn eigen ervaring en kennis draag ik daar graag aan bij — soms met instemming, soms met verdieping. Deze column is geschreven als reflectie op: Tobia Palm: ‘Hoe rechts ook onze seks verpest’, op 5 maart 2026