Sieraden en kleding in Hooglied

Wie de sieraden en kleding uit Hooglied onderzoekt moet tot de conclusie komen dat ze in dit poëtische liefdeslied veel meer zijn dan uiterlijke versiering. Ze zijn tekens van waardigheid, liefde, spirituele rijkdom en innerlijke schoonheid.

1. SIERADEN EN KLEDING IN HOOGLIED
=> Halskettingen en sieraden om de hals
Vers:
“Jouw wangen zijn liefelijk tussen de kralen, jouw hals is sierlijk met een ketting” (1:10)
“We maken gouden kettinkjes voor jou, met zilveren stipjes” (1:11)
Betekenis:
De hals symboliseert verbinding tussen hoofd en hart — tussen denken en voelen.
Sieraden benadrukken schoonheid én verhevenheid.
Mystiek: de ziel wordt getooid voor de ontmoeting met de Geliefde. Het is een teken van innerlijke adel, waardigheid.

=> Sieraad op het hoofd / sierlijke kroon
Vers: “Kom mee uit de Libanon… Je hoofd is als Karmel, je haar als purper, de koning is gebonden door je lokken” (7:5)
Betekenis:
Haar, als sieraad, drukt charme, aantrekkingskracht en macht uit.
Karmel verwijst naar vruchtbaarheid, koninklijkheid.
Mystiek: de ziel is als koningin, verheven door haar liefde. Haar schoonheid is krachtig — zelfs de koning wordt “gevangen” door haar lokken.

=> Kleding (geurend en begeerlijk)
Vers:
“De geur van je klederen is als de geur van de Libanon” (4:11)
Betekenis:
De kleding draagt geur: het is een drager van herinnering, nabijheid, identiteit.
Kleding bedekt, maar suggereert ook het lichaam.
Mystiek: kleding als het aura van de ziel, het geestelijk gewaad, of de uitstraling van liefde.

=> Sieraden van goud en zilver
Vers:
“We maken gouden kettinkjes met zilveren stipjes” (1:11)
Betekenis:
– Goud = zon, goddelijkheid, kostbaarheid.
– Zilver = zuiverheid, maan, reflectie.
– Samen symboliseren ze een verbondenheid van hemel en aarde, geest en lichaam, mannelijke en vrouwelijke kracht.

=> Voeten in sandalen
Vers:
“Hoe mooi zijn je voeten in sandalen, dochter van de vorst” (7:1)
Betekenis:
– De voeten zijn vaak verborgen, maar hier bewonderd.
– Sandalen wijzen op waardigheid én bereidheid tot reizen.
Mystiek: de ziel is op weg, in beweging — én gekleed met waardigheid. Schoonheid reikt tot in het kleinste detail.

2. MYSTIEKE BETEKENIS VAN KLEDING EN SIERADEN
In de mystieke tradities (joods, christelijk, soefistisch) hebben sieraden en kleding diepe lagen:

=> Kleding = identiteit
Niet alleen wat je draagt, maar hoe je verschijnt in de wereld.
In de Bijbel: kleden met een gewaad van gerechtigheid, bruiloftskleed, wit linnen (Openbaring).
Hooglied: de geliefde is zodanig vervuld van liefde dat haar hele zijn — ook haar kleding — geur draagt van de Geliefde.

=> Sieraden = gaven en schoonheid van de ziel
Ze verwijzen naar:
– Genadegaven
– Wijsheid (zoals in Spreuken 1:9: “ze zijn een sierlijke krans voor je hoofd”)
Het verfraaien van de innerlijke tempel van de ziel

In Hooglied is de geliefde niet naakt, maar ook niet verstopt — ze is getooid in schoonheid die van binnenuit komt. Sieraden en kleding worden symbolen van een ziel die zich bewust is van haar waarde, en zich opent voor diepe, goddelijke liefde.

Sieraden en kleding

Gouden snoeren zullen wij voor je maken, met puntjes van zilver. Zo staat het in 1:11. Het is een zin over een halssieraad: gouden kettinkjes met zilveren kraaltjes ertussen. Maar ik kan het woord nekudot niet meer lezen zonder te zien wat het later werd. Nekudot zijn punten. Toen de Masoreten, eeuwen na het schrijven van het boek, de klinkers aan de tekst toevoegden, noemden ze die tekentjes nekudot. De stipjes onder en boven de letters. De letters bleven zoals ze waren. De punten maakten ze uitspreekbaar.

Gouden snoeren met puntjes van zilver. De letters als goud, de klinkers als zilver. Ik weet dat de dichter dit niet kon bedoelen, de punten bestonden nog niet. Maar de mensen die ze uitvonden, lazen dit vers elk jaar met Pesach. Wie weet waar ze de naam vandaan haalden. Het sieraad van de geliefde werd de naam voor wat de tekst leesbaar maakt. Wat versiert, laat spreken.

In het vorige stuk schreef ik over de adem die de lezer meebrengt tussen de medeklinkers. Hier zie ik dat die adem een sieraad is. De punten zijn zilver, minder dan het goud van de letters, maar zonder zilver blijft het goud stom.

Dan de sluier. Tsamah, een woord dat buiten het Hooglied alleen bij Jesaja staat, in een klaagzang over Babel: ontbloot je sluier, ontbloot je been, waad door de rivieren. De dochter van Babel wordt ontkleed als teken van haar val. In het Hooglied draagt de vrouw haar sluier, en haar ogen, haar slaap, kijken erachter vandaan. Wat bij Jesaja wordt weggerukt, blijft hier zitten. En juist achter de sluier worden haar ogen duiven genoemd. Het bedekte is hier het beschreven.

In 5:7 nemen de wachters haar mantel af, redidi. Ook dat woord komt maar één keer ergens anders voor, en weer bij Jesaja, in hoofdstuk 3. Daar staat een lange lijst van sieraden en kleding van de dochters van Sion: enkelbanden, hoofdbanden, maantjes, oorhangers, armbanden, sluiers, hoofdtooi, gordels, reukflesjes, amuletten, ringen, neusringen, feestkleding, mantels, tassen, spiegels, fijn linnen, tulbanden, en redidim. Dat alles zal de Heer wegnemen, omdat de dochters van Sion hoogmoedig zijn, met gestrekte hals lopen en knipogen. Het is de tekst waarin vrouwelijke opsmuk het beeld wordt van een volk dat valt.

In het Hooglied wordt de redid ook afgenomen. Maar niet door God, als oordeel. Door de wachters, in de nacht, bij een vrouw die haar geliefde zoekt. Hetzelfde woord, dezelfde handeling, een tegenovergestelde betekenis. Bij Jesaja wordt een vrouw ontkleed omdat ze zich mooi maakte. In het Hooglied wordt een vrouw ontkleed omdat ze liefheeft, en het boek staat aan haar kant.

Sieraden hebben in de Bijbel een verdachte geschiedenis. Aan de voet van de Sinai riep Aäron: trek de gouden ringen uit de oren van je vrouwen, je zonen en je dochters. Daarvan werd het kalf gegoten. Maar een oude joodse overlevering vertelt iets wat in de tekst niet staat. De vrouwen weigerden. Ze gaven hun sieraden niet voor het kalf. De mannen gaven hun eigen oorringen. Een paar hoofdstukken later, bij de bouw van de tabernakel, staat er dat mannen en vrouwen kwamen, iedereen die een gewillig hart had, en ze brachten neusringen, oorringen, ringen en halssieraden. Toen gaven de vrouwen wel. Als beloning, zegt de overlevering, kregen de vrouwen de nieuwe maan als feestdag, Rosj Chodesj.

Daar zit de vraag die ik in dit boek meeneem. Waarvoor geef je je goud? Hetzelfde sieraad kan een kalf worden of een heiligdom. In het Hooglied maken anderen sieraden voor haar: wij zullen gouden snoeren voor je maken. Ze wordt versierd door wie van haar houdt, en de sieraden worden beschreven als deel van haar lichaam. Haar hals met snoeren. Haar wangen lieflijk tussen de sieraden.

En dan de oudste kleding van allemaal. God maakte voor Adam en Eva kotnot or, kledingstukken van huid. Or met een ayin. Rabbi Meïr had, volgens de overlevering, een Tora waarin een andere letter stond: or met een alef. Kledingstukken van licht. Het verschil is één letter, en die letter is niet te horen, want ayin en alef klinken bijna hetzelfde. Kleding van huid of kleding van licht. De mens na de val draagt een huid, maar wie goed luistert, hoort licht.

De vrouw in het Hooglied die zei dat haar huid door de zon verbrand was, die haar kleed uittrok en niet meer wilde aantrekken, die haar mantel verloor aan de wachters, wordt in hetzelfde boek bedekt met goud en zilver en een geur van de Libanon. Ze draagt een huid en ze draagt licht. Het woord klinkt hetzelfde. Welke letter erin staat, hangt af van wie naar haar kijkt.