Hoogbegaafd – Hoogseksueel

Hoogseksualiteit als ontwikkelingskenmerk
Binnen hoogbegaafdheid verwijst hoogseksualiteit niet primair naar seksueel gedrag, libidofrequentie of grensoverschrijdendheid. Het gaat om een verhoogde levensenergie, een intens beleefde lichamelijkheid die nauw verbonden is met:
– cognitieve intensiteit
– emotionele diepgang
– zintuiglijke gevoeligheid
– existentiële betrokkenheid

Hoogseksualiteit is daarmee een somatische en psychische intensiteit: het lichaam denkt, voelt en reageert mee op hetzelfde hoge niveau als het intellect.
Bij hoogbegaafden uit zich dit vaak in:
– sterk lichaamsbewustzijn
– vroege vragen over intimiteit, liefde en verbondenheid
– diepe behoefte aan echtheid en wederkerigheid
– moeite met oppervlakkigheid of instrumenteel contact

Hoogseksualiteit in het licht van Dąbrowski’s overexcitabilities

De hoogseksualiteit die bij veel hoogbegaafden wordt waargenomen, kan niet los worden gezien van de psychomotorische, zintuiglijke en emotionele overexcitabilities zoals beschreven door Kazimierz Dąbrowski. Deze vormen samen het lichamelijk-emotionele substraat waarop seksuele beleving ontstaat.

Seksualiteit is hier geen geïsoleerd domein, maar een knooppunt van intensiteit.

* Psychomotorische overexcitability: levensdrang en innerlijke spanning
De psychomotorische overexcitability uit zich in:
– verhoogde energie
– innerlijke onrust
– sterke drang tot handelen, bewegen en ervaren

Bij hoogbegaafden wordt deze energie niet alleen cognitief ingezet, maar ook lichamelijk beleefd. Seksualiteit fungeert hierbij vaak als:
– een kanaal voor ontlading,
– een vorm van regulatie,
– een manier om spanning en vitaliteit te integreren.

Wanneer deze energie geen erkenning of veilige uitlaatklep krijgt, kan zij:
– escaleren tot impulsiviteit (chaos),
– of worden onderdrukt tot hypercontrole (rigiditeit).

Hoogseksualiteit is in deze zin geen overmaat aan verlangen, maar een uitdrukking van een hoog energetisch systeem.

* Zintuiglijke overexcitability: intens lichamelijk beleven
De zintuiglijke overexcitability kenmerkt zich door:
– verhoogde gevoeligheid voor aanraking, geur, geluid en visuele prikkels
– sterk lichamelijk bewustzijn
– diepe esthetische beleving

Voor de hoogbegaafde is het lichaam geen neutraal voertuig, maar een gevoelig resonantie-instrument. Seksualiteit wordt daardoor:
– intenser ervaren,
– sneller betekenisvol,
– moeilijker te reduceren tot ‘functie’ of ‘gedrag’.

Dit verklaart waarom oppervlakkige of instrumentele benaderingen van seksualiteit vaak niet passen bij hoogbegaafden. Wat voor anderen licht of vrijblijvend is, wordt hier diep en existentiëel beleefd.
Zonder taal en context kan deze intensiteit:
– verkeerd worden geïnterpreteerd als grensoverschrijding,
– of intern worden beleefd als “te veel”.

* Emotionele overexcitability: hechting, empathie en verbondenheid
De emotionele overexcitability zorgt voor:
– diepe gevoelens
– sterke empathie
– intense hechtingsbehoeften

Bij hoogbegaafden is seksualiteit zelden los te koppelen van:
– emotionele veiligheid
– wederkerigheid
– morele betekenis

Hier ontstaat de paradox:
– het verlangen naar diepe verbinding,
– gecombineerd met kwetsbaarheid en angst voor afwijzing.

Wanneer deze emotionele laag wordt genegeerd of geminimaliseerd, kan seksualiteit:
– fragmenteren (seks zonder verbinding),
– of volledig worden afgeweerd (rigiditeit).

Beide zijn pogingen om emotionele overbelasting te reguleren.

Seksualiteit als integratiepunt
Binnen Dąbrowski’s theorie kan hoogseksualiteit worden gezien als een integratiepunt van overexcitabilities:
– psychomotorisch → energie en drang
– zintuiglijk → lichamelijke intensiteit
– emotioneel → verbinding en betekenis
Wanneer deze drie niet in samenhang worden gezien, ontstaat verwarring. Seksualiteit wordt dan óf:
– gereduceerd tot gedrag,
– óf pathologiseerd als probleem.
In werkelijkheid laat zij juist zien waar integratie nodig is.

Ontwikkeling versus pathologie
Dąbrowski beschouwde intense innerlijke spanning niet als een teken van stoornis, maar als een motor voor ontwikkeling. Hoogseksualiteit past binnen dit kader als:
– een uitdrukking van levensenergie,
– een uitnodiging tot integratie,
– een plek waar identiteit, lichaam en moraal samenkomen.

Zonder begeleiding leidt dit tot desintegratie; met begeleiding tot persoonlijke en morele groei.

KORTOM: Hoogseksualiteit bij hoogbegaafdheid is:
– geen afwijking,
– geen perverse overmaat,
– geen gebrek aan controle,
maar een logische manifestatie van verhoogde innerlijke intensiteit.
Niet de seksualiteit is het probleem, maar het ontbreken van taal, bedding en integratie.

Seksualiteit als drager van betekenis
Voor veel hoogbegaafden is seksualiteit geen los domein, maar een plek waar:
– identiteit,
– intimiteit,
– ethiek,
– en zingeving samenkomen.

Het lichaam is geen object, maar een betekenisdragend instrument. Juist daarom is hoogseksualiteit kwetsbaar voor ontsporing wanneer zij:
– niet erkend wordt,
– wordt beschaamd,
– of uitsluitend wordt gereguleerd vanuit normen en controle.

Wanneer het TEVEEL wordt: chaos en vermeende perversiteit

Wanneer hoogseksualiteit geen bedding, taal of begrenzing krijgt, kan zij doorschieten naar chaos. Dit wordt maatschappelijk en klinisch vaak benoemd als:
– perversiteit
– ontremming
– impulsiviteit
– seksueel grensoverschrijdend gedrag

Belangrijk is: deze chaos is zelden het gevolg van “te veel seksualiteit”, maar van te weinig integratie.

Kenmerkend voor deze toestand:
– hoge innerlijke spanning zoekt ontlading
– grenzen zijn onduidelijk of wisselend
– seksualiteit raakt losgekoppeld van emotionele veiligheid
– schaamte en verlangen versterken elkaar

Binnen Dąbrowski’s kader kan dit worden gezien als een desintegratie zonder begeleiding: een ontwikkelingsproces dat ontspoort doordat het individu er alleen voor staat.
In diagnostische contexten wordt dit regelmatig verward met:
– parafiele stoornissen (een psychische stoornis waarbij iemand langdurig (minstens 6 maanden) seksuele opwinding haalt uit atypische zaken (objecten, situaties, niet-instemmende personen) en daardardoor zelf lijdt, of anderen schade berokkent (zoals bij voyeurisme, pedofilie, exhibitionisme). Een gewone parafilie (afwijkende interesse) wordt pas een stoornis als er sprake is van lijdensdruk of schade aan anderen, wat het onderscheid maakt tussen een afwijkende interesse en een klinische diagnose, die hulp behoeft)
– impulscontrolestoornissen (psychische aandoeningen waarbij iemand moeite heeft om een impuls, drang of verleiding te weerstaan, zelfs als dit schadelijk is voor zichzelf of anderen, leidend tot gedragingen zoals gokken, kopen, eten, agressie of haar uittrekken, zonder de normale ‘rem’ die de meeste mensen hebben, en worden ook wel gedragsverslavingen genoemd)
– persoonlijkheidsproblematiek (iemands starre en extreme gedachtepatronen, emoties en gedragingen leiden tot aanhoudende problemen in het dagelijks leven, zoals vastlopen in relaties, werk en sociale contacten, omdat deze trekken afwijken van de maatschappelijke norm en aanpassing belemmeren, in plaats van een tijdelijke reactie op één gebeurtenis te zijn. Het gaat om langdurige, hardnekkige patronen die significant lijden en beperkingen veroorzaken.)

Terwijl de kern vaak ligt in een niet-erkende hoogbegaafde intensiteit.

Wanneer het TE WEINIG wordt: controle en rigiditeit

Aan de andere kant zien we hoogbegaafden bij wie hoogseksualiteit te sterk wordt gecontroleerd of onderdrukt. Dit gebeurt vaak wanneer:
– seksualiteit is beladen met schaamte of moraal,
– emotionele intensiteit als “gevaarlijk” wordt ervaren,
– het lichaam wordt losgekoppeld van het denken.

Het gevolg is rigiditeit:
– sterke controlebehoefte
– intellectualisering van intimiteit
– afsplitsing van lichamelijke behoeften
– perfectionisme of ascese

Deze vorm van “te weinig” is geen gebrek aan seksualiteit, maar een overmaat aan beheersing. Seksualiteit wordt gereduceerd tot iets functioneels, theoretisch of zelfs irrelevant verklaard.

Dit kan leiden tot:
– emotionele afstand
– relationele problemen
– innerlijke leegte of spanning
– depressieve of dissociatieve klachten

Ook hier volgen vaak misdiagnoses, zoals:
– vermijdende persoonlijkheidsstoornis
– obsessief-compulsieve trekken
– affectieve afvlakking

De kern van de misdiagnose
Zowel chaos als rigiditeit worden meestal los gezien van hoogbegaafdheid. Seksualiteit wordt beoordeeld op gedrag, niet op ontwikkelingscontext.
Wat ontbreekt is het inzicht dat: hoogseksualiteit een regulatievraagstuk is, geen moreel of pathologisch probleem.
De hoogbegaafde worstelt niet met “te veel” of “te weinig” seksualiteit, maar met:
– integratie van lichaam en geest,
– afstemming tussen intensiteit en veiligheid,
– het vinden van een vorm die klopt.

Balans: geïntegreerde levensenergie

Gezonde hoogseksualiteit bevindt zich tussen:
– chaos (ontlading zonder bedding)
– rigiditeit (controle zonder levendigheid)

In balans betekent dit:
– seksualiteit als onderdeel van identiteit
– duidelijke maar flexibele grenzen
– verbinding tussen lichamelijkheid, emotie en betekenis
– ruimte voor intensiteit zonder overspoeling

Dit vraagt om:
– erkenning i.p.v. pathologisering
– taal i.p.v. schaamte
– begeleiding i.p.v. correctie

KORTOM: Hoogseksualiteit is geen afwijking, maar een levensstroom binnen hoogbegaafdheid. Wanneer zij niet wordt gezien, wordt zij óf chaotisch, óf verstard. In beide gevallen verdwijnt haar oorspronkelijke functie: verbinding en vitaliteit.
Niet het lichaam is het probleem, maar het ontbreken van integratie.

LEES OOK: * de-verwoestende-kracht-van-hoogseksualiteit/ (hoogseksualiteit)

Lees verder:
* hoogbegaafd-in-evenwicht
* hoogbegaafd-hoogintelligent
* hoogbegaafd-hoogsensitief
* hoogbegaafd-hoogseksueel
* hoogbegaafd-hoogreligieus

MEER leren over hoogbegaafdheid in het algemeen?
Doe de online cursus: Hoogbegaafdheid: meer dan intelligent!
Of doe de online cursus die gaat over de Intensiteit van hoogbegaafden.