Onderschikking en overgave – 0

Er zijn een paar bijbelteksten over onderschikking en overgave, met name van de vrouw aan de man, die ik voor mezelf eens op een rij heb gezet. Ik hoor ze te vaak gebruikt worden om vrouwen klein te houden: geen vragen stellen, niet verder leren, en vooral niet de gaven en talenten ontwikkelen die God hun gegeven heeft.
Een man zei eens in een relatiecoaching: ‘Als een vrouw een kind krijgt, dan wil ze toch alleen nog maar voor het huishouden en de kinderen zorgen!’
Als dat waar is, heeft de Schepper zich vergist. Vóór de grondlegging van de wereld wist de Eeuwige al dat ik geboren zou worden (Efeziërs 1:4): in dít gezin, uit déze vader en déze moeder, met wat ik van hen beiden meekreeg en wat geen van beiden had. Precies op deze plek, opdat ik zou ont-wikkelen wat in mij is ingepakt.

Hoe zit het dan met die teksten? Staat het er echt?
Het antwoord dat ik vond, is niet eenvoudig. Er staat veel minder dan er eeuwenlang van gemaakt is, en van de man wordt meer gevraagd dan van de vrouw. Tegelijk blijft er een verschil staan die ik zeker niet wegpoets, omdat de liefde ervan leeft.

De teksten staan vooral in de brieven van het Nieuwe Testament:
– Efeziërs 5:22–24: “Vrouwen, weest uw eigen mannen onderdanig, als aan de Heere” (HSV)
– Kolossenzen 3:18: “Vrouwen, weest uw eigen mannen onderdanig, zoals het behoort in de Heere”
– 1 Petrus 3:1–6: vrouwen, weest onderdanig aan uw mannen, “zoals Sara Abraham gehoorzaam was en hem heer noemde” (vers 6)
– Titus 2:4–5: jonge vrouwen leren hun mannen onderdanig te zijn
– 1 Korinthiërs 14:34–35 en 1 Timotheüs 2:11–12: over vrouwen die in de gemeente moeten zwijgen en zich onderschikken.

Kort samengevat: in het Oude Testament wordt meestal Genesis 3:16 genoemd: “naar uw man zal uw begeerte uitgaan, en hij zal over u heersen”. Dat is een beschrijving van wat er na de breuk gebeurt, geen gebod. Het werkwoord voor heersen, masjal, is hetzelfde als in Genesis 4:7, waar Kaïn over de zonde moet heersen.

Het Grieks maakt een verschil dat in veel vertalingen wegvalt. Voor vrouwen staat er bijna altijd hypotassō: zich onderschikken, zich ordenen onder, in een vorm die iets aanduidt wat je zelf doet. Voor kinderen (Efeziërs 6:1) en slaven (6:5) staat er hypakouō: gehoorzamen. Het woord “gehoorzamen” wordt alleen in 1 Petrus 3:6 voor een vrouw gebruikt, en daar beschrijft het Sara, het is geen opdracht aan de lezeressen.

Bij Efeziërs 5:22 staat in het Grieks zelfs geen werkwoord. Het leent zijn werkwoord uit vers 21: “Weest elkaar onderdanig in de vreze van Christus.” De onderschikking van de vrouw staat dus in een zin over wederzijdse onderschikking. Direct daarna krijgen de mannen een opdracht die zwaarder weegt: hun vrouw liefhebben zoals Christus de gemeente liefhad en zichzelf voor haar overgaf (5:25).

Wat de tabel laat zien

Het werkwoord gaat steeds uit van de vrouw zelf. Hypotassō staat in een vorm die iets aanduidt wat je met jezelf doet: jezelf ordenen onder. Nergens krijgt een man de opdracht zijn vrouw ondergeschikt te maken, en nergens wordt hem gezegd over haar te heersen. Het woord masjal, heersen, uit Genesis 3:16 komt in geen van deze teksten terug als opdracht.

Waar de mannen in hetzelfde verband worden aangesproken – Efeziërs, Kolossenzen, 1 Petrus – krijgen ze steeds iets anders dan gezag: liefhebben tot zelfgave, niet hard worden, met inzicht samenleven, eer geven. De twee opdrachten zijn niet symmetrisch. Ze bewegen in tegengestelde richting en vragen allebei om iets op te geven.

De redenen verschillen sterk:
Efeziërs verwijst naar Christus en de gemeente.
Kolossenzen naar wat past ‘in de Heer’.
Titus en 1 Petrus naar de blik van buitenstaanders: het woord mag niet gelasterd worden, een ongelovige man moet gewonnen worden.
1 Korinthiërs en 1 Timotheüs naar de schepping en de val.
Wie de redenen naast elkaar legt, ziet dat sommige uit de tijd en de cultuur komen, en andere dieper willen gaan.

De scherpste lijn loopt via Genesis. De teksten over het huis grijpen terug op Genesis 2:24: de twee worden één vlees. Daar zijn man en vrouw aan elkaar gegeven. De teksten over de gemeente grijpen terug op de volgorde van de schepping en op de val: Adam eerst, Eva misleid. Binnen het Nieuwe Testament worden zo twee lezingen van Genesis gebruikt. En midden in het hoofdstuk dat de volgorde het sterkst benadrukt, staat de correctie: ‘in de Heer’ is de vrouw niet zonder de man en de man niet zonder de vrouw (1 Korinthiërs 11:11). Waar die twee lezingen elkaar raken, ligt het werk van deze serie.
Veel ont-dekkings plezier!